این فهرست، چهرههای ایرانی یا ایرانیتبارِ برندهٔ بالاترین نشانهای جهانی در علم، ریاضی، فیزیک، صلح، سینما، مهندسی و کارآفرینی است. در پسِ این نامها، نسلی از پژوهشگران، استادان و کارآفرینان ایرانی در دانشگاههای MIT، استنفورد، هاروارد، کیمبریج و موسسهٔ مطالعات پیشرفتهٔ پرینستون ایستادهاند.
شیرین عبادی
2003 — نوبل صلح
نخستین زن مسلمان و نخستین ایرانیِ برندهٔ نوبل؛ نخستین زن قاضی ایران در ۱۳۵۴؛ بنیانگذار «کانون مدافعان حقوق بشر» در تهران.
مریم میرزاخانی
2014 — مدال فیلدز ریاضی
زادهٔ ۱۳۵۶ تهران؛ دو بار مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی (۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ با نمرهٔ کامل). نخستین زن و نخستین ایرانیِ برندهٔ مدال فیلدز برای پژوهشهایش در دینامیک سطوح ریمانی. استاد دانشگاه استنفورد؛ درگذشت ۲۰۱۷.
کوچر بیرکار
2018 — مدال فیلدز ریاضی
ریاضیدان کردِ ایرانی، زادهٔ مریوان در ۱۳۵۶؛ بهعنوان پناهنده به بریتانیا رفت، دکترای ناتینگهام و امروز استاد دانشگاههای کمبریج و تسینگهوا — بهخاطر اثبات کرانمندیِ گونههای فانو.
کامران وفا
2008 — مدال دیراک و جایزهٔ بنیادی فیزیک
زادهٔ ۱۳۳۹ تهران؛ استاد ریاضی و فلسفهٔ طبیعی هولیس در دانشگاه هاروارد. یکی از بنیانگذاران نظریهٔ F و برنامهٔ «باتلاق» در گرانش کوانتومی.
لطفیعلی عسگرزاده (لطفی زاده)
1995 — مدال افتخار IEEE
زادهٔ ۱۳۰۰ باکو با پدر ایرانی-آذری و مادر روس؛ بزرگشده در تهران (دبیرستان البرز و دانشگاه تهران). در ۱۹۶۵ در دانشگاه برکلی، «منطق فازی» را بنا نهاد — بنیانی که امروز کنترل ماشین لباسشویی تا ترمز مترو و نخستین نسل سامانههای هوش مصنوعی بر آن استوار است. درگذشت ۲۰۱۷.
علی جوان
1975 — مدال آلبرت میشلسون
زادهٔ ۱۳۰۴ تهران؛ هممخترع لیزر گازی هلیم–نئون در آزمایشگاه بل (۱۹۶۰) — نخستین لیزر پیوسته که نیم قرن ارتباطات فیبر نوری، اسکنر بارکُد و سامانههای تداخلسنجی را میسر کرد. استاد فیزیک MIT؛ درگذشت ۲۰۱۶.
اصغر فرهادی
2017 — اسکار بهترین فیلم خارجیزبان
دو بار برندهٔ اسکار — «جدایی نادر از سیمین» (۲۰۱۲) و «فروشنده» (۲۰۱۷)؛ تنها کارگردان ایرانی با دو اسکار. همچنین خرس طلایی برلین (۲۰۱۱) و جایزهٔ بهترین فیلمنامهٔ کن (۲۰۱۳). در اعتراض به فرمان مهاجرتی ترامپ، مراسم ۲۰۱۷ را تحریم کرد.
عباس کیارستمی
1997 — نخل طلای جشنوارهٔ کن
زادهٔ ۱۳۱۹ تهران؛ پدر سینمای هنری ایران و تنها ایرانیِ برندهٔ نخل طلا — برای فیلم «طعم گیلاس». ژانلوک گدار گفت: «سینما با گریفیث آغاز شد و با کیارستمی پایان مییابد.» درگذشت ۲۰۱۶ در پاریس.
مرجان ساتراپی
2007 — جایزهٔ هیئت داوران کن و جایزهٔ پرنسس آستوریاس
زادهٔ ۱۳۴۸ رشت در خانوادهای از تبار قاجار؛ از ۱۹۹۴ مقیم فرانسه. رمان مصور «پرسپولیس» او بیش از دو میلیون نسخه در جهان فروش رفته و در مدارس برکلی تا برلین تدریس میشود. جایزهٔ پرنسس آستوریاس ۲۰۲۴ برای ارتباطات و علوم انسانی.
انوشه انصاری
2006 — نخستین کاوشگرِ زنِ خصوصیِ فضا و حامیِ جایزهٔ X انصاری
زادهٔ ۱۳۴۵ مشهد؛ در ۱۶سالگی به آمریکا مهاجرت کرد. همبنیانگذار شرکت Telecom Technologies (فروش به Sonus در ۲۰۰۰). در شهریور ۱۳۸۵ با کپسول سایوز TMA-9 به ایستگاه فضایی بینالمللی پرواز کرد — نخستین زن مسلمان و نخستین زنِ گردشگرِ فضای جهان. امروز مدیرعامل بنیاد XPRIZE است.
فیروز نادری
2009 — مدال خدمت برجستهٔ ناسا
زادهٔ ۱۳۲۵ شیراز؛ از ۱۹۷۹ در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا. مدیر برنامهٔ کاوش مریخ (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵) — رهبر مأموریتهایی که مریخنوردهای «اسپریت» و «آپورتیونیتی» را به سیارهٔ سرخ رساندند. سیارک ۵۵۱۵ به افتخار او «نادری» نامگذاری شد. درگذشت ۲۰۲۳.
پردیس ثابتی
2014 — جایزهٔ نوآوری اسمیتسونین و چهرهٔ سال تایم
زادهٔ ۱۳۵۳ تهران؛ در روزهای انقلاب به همراه خانواده ایران را ترک کرد. استاد هاروارد و عضو موسسهٔ برود؛ بورسگیر رودس. در همهگیری ابولا در غرب آفریقا (۲۰۱۴) ژنوم ویروس را در زمان واقعی توالییابی کرد — نقطهٔ عطفی در همهگیرشناسی ژنومی.
پیر امیدیار
2011 — مدال نیکوکاری کارنگی
زادهٔ ۱۳۴۶ پاریس از پدر و مادر ایرانی؛ بنیانگذار eBay (۱۹۹۵). بیش از نیمی از ثروتش را به نیکوکاری اختصاص داد؛ از طریق «شبکهٔ امیدیار» در ۲۴ کشور به روزنامهنگاری تحقیقی (The Intercept)، آموزش و وامهای خُرد کمک کرده است.
وحید طارق
1999 — جایزهٔ مقالهٔ انجمن نظریهٔ اطلاعات IEEE و بورس گوگنهایم
زادهٔ ۱۳۴۶ تهران؛ دکترای دانشگاه واترلو. هممخترع «کدهای زمان-فضا» (Alamouti–Tarokh, 1998) — الگوریتمهایی که در همهٔ گوشیهای ۴G و ۵G جهان به کار میروند. استاد سابق هاروارد، اکنون در دانشگاه دیوک.
رؤیا محبوب
2013 — صد چهرهٔ تأثیرگذار سال تایم
زادهٔ ۱۳۶۶ از خانوادهای پناهندهٔ افغان در ایران. بنیانگذار «افغان سیتادل» — نخستین شرکت IT با مدیریت زن در افغانستان — و سرپرست تیم رباتیک دختران «رؤیاپردازان افغان». کلاسهای اینترنتی برای ۱۶۰ هزار دختر در افغانستان و ایران ساخت.
دیاسپورای علمی گستردهتر
نامهای بالا قلهٔ پیداست؛ پایهٔ پنهان آن، انبوه استادان ایرانی در دانشگاههای جهان است. نیما ارکانی-حامد در موسسهٔ مطالعات پیشرفتهٔ پرینستون و برندهٔ جایزهٔ بنیادی فیزیک (۲۰۱۲)؛ بابک حسیبی رئیس دانشکدهٔ مهندسی برق کلتک؛ مَهزرین بناجی استاد روانشناسی اخلاق در هاروارد؛ کامران خدا رئیس بخش علوم اعصاب در دانشکدهٔ پزشکی آلبرت اینشتین.
در کارآفرینی: امید کردستانی (مدیر کل تجاری سابق گوگل، رئیس اجرایی توییتر)، دارا خسروشاهی (مدیرعامل اوبر از ۲۰۱۷)، سالار کمانگر (مدیرعامل سابق یوتیوب)، آرش فردوسی (همبنیانگذار دراپباکس) و شان رد (همبنیانگذار تیندر).