موسیقی

ردیف و دستگاه

موسیقی کلاسیک ایران یک نظام ربعیِ پیچیده است که ۲۰۰۹ یونسکو آن را به‌عنوان میراث جهانی ثبت کرد.

تصویر: ساز تار — ویکی‌مدیا

«ردیف» مجموعهٔ نزدیک به سیصد و پنجاه گوشهٔ سنتی است که هر هنرجو باید آن را سینه‌به‌سینه از استاد بیاموزد. این ردیف بر هفت «دستگاه» و پنج «آواز» استوار است.

هفت دستگاه

شور

مادر دستگاه‌ها؛ غم‌انگیز و عمیق. ریشهٔ بسیاری از موسیقی‌های قومی ایران.

ماهور

روشن و شاد، نزدیک به ماژور غربی.

همایون

اشک‌آور و سوزناک؛ موسیقی مذهبی و عاشورایی بسیار بر بنیاد همایون است.

سه‌گاه

حسرت‌بار و نرم؛ شاعرانه‌ترین دستگاه.

چهارگاه

حماسی و باشکوه، نزدیک به فضای ارتشی.

نوا

سنگین و عرفانی.

راست‌پنجگاه

کم‌شنیده‌ترین دستگاه؛ کلاسیک محض.

سازهای ایرانی

تار

ساز ملی ایران؛ شش سیم، کاسهٔ توت و پوست برهٔ تازه‌متولدشده.

سه‌تار

نوازندهٔ خلوت و درون‌گرا؛ ساز محبوب اهل عرفان.

سنتور

هفتاد و دو سیم، با دو مضراب چوبی نواخته می‌شود.

نی

کهن‌ترین ساز بادی ایران؛ همان نی‌ای که مولانا با آن مثنوی را آغاز کرد.

کمانچه

ساز زهی-آرشه‌ای؛ ثبت‌شده در میراث ناملموس یونسکو.

تنبک

ساز ضربیِ اصلی موسیقی کلاسیک ایران.

دف

قاب‌دایره با حلقه‌های فلزی؛ ساز محافل سماع.

چهرهٔ امروز

محمدرضا شجریان، صدای ماندگارِ موسیقی ایران؛ حسین علیزاده، کیهان کلهر و علیرضا قربانی، نسل امروز ردیف را به جهان شناساندند.