دین زرتشتی
زرتشت در حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد در آسیای میانه میزیست. نخستین دینی که جهان را به نبردِ دوگانهٔ نیکی (اهورامزدا) و بدی (اهریمن) تقسیم کرد و انسان را در این نبرد، آزاد و مسئول دانست. سه اصل «پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک» چکیدهٔ این آیین است.
زرتشتیگری دینِ رسمی هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان بود و بر یهودیت، مسیحیت و اسلام تأثیر ژرف گذاشت: مفاهیمی چون فرشته، شیطان، روز رستاخیز و بهشت و جهنم، از این دین به ادیان ابراهیمی راه یافت.
میترائیسم
آیین میترا (ایزد پیمان و خورشید) از ایران به امپراتوری روم رفت و تا سدهٔ چهارم میلادی، دینِ اصلی سربازان رومی بود. آیینهای کریسمس و یکشنبهٔ مسیحی، ریشه در گاهشمار میترایی دارد.
مانویت
مانی (۲۱۶ تا ۲۷۴ میلادی) دینی جهانشمول آورد که از چین تا اسپانیا گسترد. آگوستین قدیس پیش از مسیحیت، مانوی بود.
اسلام در ایران
پس از سقوط ساسانیان، ایرانیان اسلام را پذیرفتند اما رنگ ایرانی به آن دادند: تصوف، فقه شیعی و فلسفهٔ اسلامی، عمدتاً در ایران شکل گرفت. صفویان در سدهٔ شانزدهم تشیع را دین رسمی کردند.
تصوف ایرانی
عرفانِ عاشقانهٔ ایرانی، با مولانا، حافظ، عطار، سهروردی و ابنعربی به اوج رسید. سهروردی «حکمت اشراق» را بنیان نهاد؛ ترکیبی از فلسفهٔ افلاطون با حکمت ایران باستان.
حکمت متعالیه
ملاصدرا (۱۵۷۱ تا ۱۶۴۰) در اصفهان، با «اسفار اربعه» بنیانگذارِ بزرگترین مکتب فلسفهٔ اسلامی پس از ابنسینا شد.
بهائیت
دینِ بهائی در سدهٔ نوزدهم در ایران ظهور کرد و امروز جامعهای جهانی با هشت میلیون پیرو دارد.
اقلیتهای دینی امروز
ایران امروز جامعهٔ زرتشتی، یهودی، مسیحی (ارمنی و آشوری) و بهائی دارد. کلیمیان ایران از کهنترین جامعههای یهودی جهاناند که از روزگار کوروش، بیوقفه در این سرزمین زیستهاند.