باغ

بهشتِ زمینی

واژهٔ «پارادایس» در زبان‌های اروپایی، همان «پایری‌دئزه» اوستایی است: باغ گرداگردِ دیوار، ایده‌ای ایرانی.

تصویر: باغ ارم، شیراز

چهار رکن باغ ایرانی

آب: ستون اصلی. چهار جوی متقاطع، حوض مرکزی و آب‌نمای پلکانی.

سایه: درختان بلند چنار و سرو، که گرما را می‌شکنند.

هندسه: تقسیم به چهار قسمت مساوی؛ نماد چهار رود بهشت و چهار جهت.

گیاه: گل سرخ، یاسمن، نرگس و درختان میوه؛ تجربهٔ همزمانِ چشم، بینی و دهان.

میراث جهانی یونسکو (۲۰۱۱)

  1. پاسارگاد فارسکهن‌ترین چهارباغ شناخته‌شدهٔ جهان، سدهٔ ششم پیش از میلاد
  2. باغ ارم شیرازنمونهٔ باغ زندی-قاجاری با کاخ سه‌طبقه
  3. باغ چهلستون اصفهانکاخ آینه‌ای صفوی با حوض بازتاب
  4. باغ فین کاشانچشمهٔ سلیمانیه و کاشی‌های فیروزه‌ای
  5. باغ شاهزاده ماهان کرمانباغ پلکانی در دل کویر
  6. باغ دولت‌آباد یزدبادگیر ۳۳ متری، بلندترین بادگیر جهان
  7. باغ پهلوان‌پور مهریزآب از قنات حسن‌آباد
  8. باغ اکبریه بیرجندنمونهٔ باغ خراسانی
  9. باغ عباس‌آباد بهشهرباغ کوهستانی صفوی

تأثیر جهانی

چهارباغ ایرانی الگوی همهٔ باغ‌های اسلامی شد: تاج‌محل در هند، الحمرا در اسپانیا، باغ‌های امویان در دمشق، باغ بابر در کابل — همه از این الگو پیروی می‌کنند.