این فهرست تنها بزرگترین دودمانهای ایرانی است؛ دهها دودمان منطقهای (طاهریان، صفاریان، آل بویه، زندیه و دیگران) نیز سهم چشمگیری در تاریخ ایران داشتهاند.
جدول دودمانهای بزرگ
| نام | دوره | پایتخت | گسترهٔ اوج |
|---|---|---|---|
| هخامنشی | ۵۵۰ تا ۳۳۰ پ.م | تختجمشید، شوش، پاسارگاد | ۵٫۵ میلیون کیلومتر مربع |
| اشکانی (پارت) | ۲۴۷ پ.م تا ۲۲۴ م | تیسفون، نسا، اکباتان | ۲٫۸ میلیون کیلومتر مربع |
| ساسانی | ۲۲۴ تا ۶۵۱ م | تیسفون، استخر، گُندیشاپور | ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع |
| سامانی | ۸۷۴ تا ۹۹۹ م | بخارا، سمرقند، نیشابور | ۲٫۸ میلیون کیلومتر مربع |
| سلجوقی | ۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ م | نیشابور، اصفهان، مرو | ۳٫۹ میلیون کیلومتر مربع |
| تیموری | ۱۳۷۰ تا ۱۵۰۷ م | سمرقند، هرات | ۴٫۴ میلیون کیلومتر مربع |
| صفوی | ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ م | تبریز، قزوین، اصفهان | ۲٫۹ میلیون کیلومتر مربع |
| افشاریه | ۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ م | مشهد | ۵٫۰ میلیون کیلومتر مربع |
| قاجار | ۱۷۸۹ تا ۱۹۲۵ م | تهران | ۲٫۰ میلیون کیلومتر مربع |
هخامنشی
۵۵۰ تا ۳۳۰ پ.م — پایتخت: تختجمشید، شوش، پاسارگاد
نخستین شاهنشاهی جهانی تاریخ؛ از سند تا اژه و از سیحون تا مصر.
اشکانی (پارت)
۲۴۷ پ.م تا ۲۲۴ م — پایتخت: تیسفون، نسا، اکباتان
پنج قرن ایستادگی در برابر روم؛ شکوفایی جادهٔ ابریشم.
ساسانی
۲۲۴ تا ۶۵۱ م — پایتخت: تیسفون، استخر، گُندیشاپور
احیای اندیشهٔ ایرانشهری؛ تأسیس نخستین بیمارستان آموزشی جهان.
سامانی
۸۷۴ تا ۹۹۹ م — پایتخت: بخارا، سمرقند، نیشابور
احیای زبان فارسی نو؛ خاستگاه رودکی و دقیقی و فردوسی.
سلجوقی
۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ م — پایتخت: نیشابور، اصفهان، مرو
اوج نظام وزارتی ایرانی؛ نظامالملک و خواجه نظامیه.
تیموری
۱۳۷۰ تا ۱۵۰۷ م — پایتخت: سمرقند، هرات
هرات «فلورانس شرق»؛ شکوفایی نگارگری و خوشنویسی.
صفوی
۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ م — پایتخت: تبریز، قزوین، اصفهان
بازآفرینی مرزهای ایران امروز؛ اصفهانِ شاه عباس.
افشاریه
۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ م — پایتخت: مشهد
نادر شاه؛ آخرین فاتح بزرگ آسیا و فتح دهلی.
قاجار
۱۷۸۹ تا ۱۹۲۵ م — پایتخت: تهران
بنیان تهران به عنوان پایتخت؛ انقلاب مشروطه و آغاز نوسازی.