این فهرست، چهرههای ایرانی یا ایرانیتبارِ برندهٔ بالاترین نشانهای جهانی در علم، ریاضی، فیزیک، صلح، سینما، مهندسی و کارآفرینی است. در پسِ این نامها، نسلی از پژوهشگران، استادان و کارآفرینان ایرانی در دانشگاههای MIT، استنفورد، هاروارد، کیمبریج و موسسهٔ مطالعات پیشرفتهٔ پرینستون ایستادهاند.
شیرین عبادی
2003 — نوبل صلح
نخستین زن مسلمان و نخستین ایرانیِ برندهٔ نوبل؛ نخستین زن قاضی ایران در ۱۳۵۴؛ بنیانگذار «کانون مدافعان حقوق بشر» در تهران.
مریم میرزاخانی
2014 — مدال فیلدز ریاضی
زادهٔ ۱۳۵۶ تهران؛ دو بار مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی (۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ با نمرهٔ کامل). نخستین زن و نخستین ایرانیِ برندهٔ مدال فیلدز برای پژوهشهایش در دینامیک سطوح ریمانی. استاد دانشگاه استنفورد؛ درگذشت ۲۰۱۷.
کوچر بیرکار
2018 — مدال فیلدز ریاضی
ریاضیدان کردِ ایرانی، زادهٔ مریوان در ۱۳۵۶؛ بهعنوان پناهنده به بریتانیا رفت، دکترای ناتینگهام و امروز استاد دانشگاههای کمبریج و تسینگهوا — بهخاطر اثبات کرانمندیِ گونههای فانو.
کامران وفا
2008 — مدال دیراک و جایزهٔ بنیادی فیزیک
زادهٔ ۱۳۳۹ تهران؛ استاد ریاضی و فلسفهٔ طبیعی هولیس در دانشگاه هاروارد. یکی از بنیانگذاران نظریهٔ F و برنامهٔ «باتلاق» در گرانش کوانتومی.
لطفیعلی عسگرزاده (لطفی زاده)
1995 — مدال افتخار IEEE
زادهٔ ۱۳۰۰ باکو با پدر ایرانی-آذری و مادر روس؛ بزرگشده در تهران (دبیرستان البرز و دانشگاه تهران). در ۱۹۶۵ در دانشگاه برکلی، «منطق فازی» را بنا نهاد — بنیانی که امروز کنترل ماشین لباسشویی تا ترمز مترو و نخستین نسل سامانههای هوش مصنوعی بر آن استوار است. درگذشت ۲۰۱۷.
علی جوان
1975 — مدال آلبرت میشلسون
زادهٔ ۱۳۰۴ تهران؛ هممخترع لیزر گازی هلیم–نئون در آزمایشگاه بل (۱۹۶۰) — نخستین لیزر پیوسته که نیم قرن ارتباطات فیبر نوری، اسکنر بارکُد و سامانههای تداخلسنجی را میسر کرد. استاد فیزیک MIT؛ درگذشت ۲۰۱۶.
اصغر فرهادی
2017 — اسکار بهترین فیلم خارجیزبان
دو بار برندهٔ اسکار — «جدایی نادر از سیمین» (۲۰۱۲) و «فروشنده» (۲۰۱۷)؛ تنها کارگردان ایرانی با دو اسکار. همچنین خرس طلایی برلین (۲۰۱۱) و جایزهٔ بهترین فیلمنامهٔ کن (۲۰۱۳). در اعتراض به فرمان مهاجرتی ترامپ، مراسم ۲۰۱۷ را تحریم کرد.
عباس کیارستمی
1997 — نخل طلای جشنوارهٔ کن
زادهٔ ۱۳۱۹ تهران؛ پدر سینمای هنری ایران و تنها ایرانیِ برندهٔ نخل طلا — برای فیلم «طعم گیلاس». ژانلوک گدار گفت: «سینما با گریفیث آغاز شد و با کیارستمی پایان مییابد.» درگذشت ۲۰۱۶ در پاریس.
مرجان ساتراپی
2007 — جایزهٔ هیئت داوران کن و جایزهٔ پرنسس آستوریاس
زادهٔ ۱۳۴۸ رشت در خانوادهای از تبار قاجار؛ از ۱۹۹۴ مقیم فرانسه. رمان مصور «پرسپولیس» او بیش از دو میلیون نسخه در جهان فروش رفته و در مدارس برکلی تا برلین تدریس میشود. جایزهٔ پرنسس آستوریاس ۲۰۲۴ برای ارتباطات و علوم انسانی.
انوشه انصاری
2006 — نخستین کاوشگرِ زنِ خصوصیِ فضا و حامیِ جایزهٔ X انصاری
زادهٔ ۱۳۴۵ مشهد؛ در ۱۶سالگی به آمریکا مهاجرت کرد. همبنیانگذار شرکت Telecom Technologies (فروش به Sonus در ۲۰۰۰). در شهریور ۱۳۸۵ با کپسول سایوز TMA-9 به ایستگاه فضایی بینالمللی پرواز کرد — نخستین زن مسلمان و نخستین زنِ گردشگرِ فضای جهان. امروز مدیرعامل بنیاد XPRIZE است.
فیروز نادری
2009 — مدال خدمت برجستهٔ ناسا
زادهٔ ۱۳۲۵ شیراز؛ از ۱۹۷۹ در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا. مدیر برنامهٔ کاوش مریخ (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵) — رهبر مأموریتهایی که مریخنوردهای «اسپریت» و «آپورتیونیتی» را به سیارهٔ سرخ رساندند. سیارک ۵۵۱۵ به افتخار او «نادری» نامگذاری شد. درگذشت ۲۰۲۳.
پردیس ثابتی
2014 — جایزهٔ نوآوری اسمیتسونین و چهرهٔ سال تایم
زادهٔ ۱۳۵۳ تهران؛ در روزهای انقلاب به همراه خانواده ایران را ترک کرد. استاد هاروارد و عضو موسسهٔ برود؛ بورسگیر رودس. در همهگیری ابولا در غرب آفریقا (۲۰۱۴) ژنوم ویروس را در زمان واقعی توالییابی کرد — نقطهٔ عطفی در همهگیرشناسی ژنومی.
پیر امیدیار
2011 — مدال نیکوکاری کارنگی
زادهٔ ۱۳۴۶ پاریس از پدر و مادر ایرانی؛ بنیانگذار eBay (۱۹۹۵). بیش از نیمی از ثروتش را به نیکوکاری اختصاص داد؛ از طریق «شبکهٔ امیدیار» در ۲۴ کشور به روزنامهنگاری تحقیقی (The Intercept)، آموزش و وامهای خُرد کمک کرده است.
وحید طارق
1999 — جایزهٔ مقالهٔ انجمن نظریهٔ اطلاعات IEEE و بورس گوگنهایم
زادهٔ ۱۳۴۶ تهران؛ دکترای دانشگاه واترلو. هممخترع «کدهای زمان-فضا» (Alamouti–Tarokh, 1998) — الگوریتمهایی که در همهٔ گوشیهای ۴G و ۵G جهان به کار میروند. استاد سابق هاروارد، اکنون در دانشگاه دیوک.
راهنمای چهرههای ایرانیِ جهان
فراتر از برندگان جوایز بزرگ، نسلی گسترده از کارآفرینان، دانشمندان، پزشکان، فیلمسازان، هنرمندان، فضانوردان و ورزشکاران ایرانی در بالاترین سطوح جهانی فعالاند. این راهنما گزیدهای از آن چهرههاست — دستهبندیشده برای آنکه گستردگیِ حضور ایرانیان در ساختن جهانِ امروز روشن شود.
از سیلیکونولی تا والاستریت
ایرانیان از بنیانگذاران بزرگترین شرکتهای فناوری جهاناند: ایبی، اوبر، دراپباکس، یوتیوب، تیندر و دهها استارتآپ یونیکورن.
متولد پاریس از پدر و مادر ایرانی؛ eBay را در ۱۹۹۵ بنیان نهاد و بیش از نیمی از ثروتش را به نیکوکاری بخشید.
زادهٔ ۱۳۴۸ تهران؛ پیشتر مدیرعامل Expedia. از ۲۰۱۷ سکّان اوبر را در دست دارد.
از نخستین ۲۵ کارمند گوگل؛ معمار مدل کسبوکار AdWords که گوگل را به غول تبلیغات تبدیل کرد.
از نخستین ده کارمند گوگل؛ پیش از پیوستن به یوتیوب، طراح اصلی AdWords بود.
زادهٔ تهران؛ هماتاقی دروو هیوستون در MIT و همبنیانگذار سرویس ذخیرهسازی ابری Dropbox.
همبنیانگذار و مدیرعامل سابق پراستفادهترین اپلیکیشن دوستیابی جهان.
سرمایهگذار اولیهٔ اوبر و Airbnb؛ همبنیانگذار Sherpa Capital.
دوقلوهای ایرانی-آمریکایی؛ از سرمایهگذاران اولیهٔ فیسبوک، دراپباکس و ایربیانبی.
از فروشندهٔ فرش در پالو آلتو تا یکی از تأثیرگذارترین سرمایهگذاران مرحلهٔ اولیه در سیلیکونولی (Dropbox, DoorDash).
سرمایهگذار اولیهٔ Uber، SpaceX و DeepMind.
بنیانگذار بزرگترین شرکت لجستیک و انبارهای صنعتی جهان با بیش از ۱.۲ میلیارد فوت مربع املاک.
زنجیرهٔ خردهفروشی پوشاک زنانه که در اوج، بیش از ۳۰۰ فروشگاه در جهان داشت.
خالق عروسکهای Bratz و L.O.L. Surprise!؛ بزرگترین شرکت اسباببازی خصوصی جهان.
زادهٔ تهران؛ معمار زیرساخت یاهو در دوران اوج آن.
از معماران سکوی ابری منابع انسانی Workday.
سریال کارآفرین سیلیکونولی و بنیانگذار «Global Catalyst Partners».
کارآفرین نسل جدید SaaS؛ سکّوی بهرهوری برای تیمهای فروش.
بازی آموزش ریاضی با بیش از ۱۰۰ میلیون کاربر دانشآموز در سراسر جهان.
از سرمایهگذاران اولیهٔ Robinhood، Airtable و Carta.
از پرینستون تا کلتک
نسلی از فیزیکدانان، ریاضیدانان و مهندسان ایرانی، کرسیهای ارشد دانشگاههای هاروارد، MIT، کلتک و پرینستون را در اختیار دارند.
از تأثیرگذارترین فیزیکدانان نظری معاصر؛ برندهٔ جایزهٔ بنیادی فیزیک (۲۰۱۲) و پیشنهاددهندهٔ Amplituhedron.
متخصص نظریهٔ کنترل و یادگیری ماشین.
پژوهشگر برجستهٔ زمانسنجی و یادگیری در مغز.
از پیشگامان مهندسی بافت و چاپ زیستی سهبعدی.
پژوهشگر برجستهٔ سامانههای نانوسیال.
از سرشناسترین پژوهشگران اطلاعات کوانتومی.
مهندس هوافضای ایرانی-آمریکایی.
پژوهشگر یادگیری تقویتی.
همخالق «آزمون انجمن ضمنی» (IAT)؛ از پایهگذاران مطالعهٔ سوگیری ناخودآگاه.
از معماران حافظهٔ فلش جهان.
از مایوکلینیک تا انستیتو پاستور
ایرانیان در پزشکی نوین — از جراحی قلب تا ژندرمانی و واکسنسازی — نقشی محوری دارند.
از سرشناسترین جراحان دریچهٔ میترال در جهان.
از پیشروان عملهای پیوند قلب و کمکپمپ بطنی.
پژوهشگر سلولهای بنیادی قلبی.
از پیشگامان ویرایش ژن با Zinc Finger.
از معماران داروهای زیستی نسل جدید.
ژنوم ابولا را در زمان واقعی توالییابی کرد؛ چهرهٔ سال Time در ۲۰۱۴.
از معماران داروی اِنبرل برای آرتریت روماتوئید.
از پیشگامان ایمنیدرمانی.
از کن تا اسکار
سینمای ایران از دهه ۱۹۹۰ بدل به یکی از مهمترین سینماهای هنری جهان شد.
«جدایی نادر از سیمین» (۲۰۱۲) و «فروشنده» (۲۰۱۷).
پدر سینمای هنری ایران؛ «طعم گیلاس».
«گبه»، «قندهار»، «سکوت»؛ از تأثیرگذارترین چهرههای موج نوی ایران.
«تاکسی»؛ کارگردانی که حتی در بازداشت خانگی فیلم ساخت.
خالق رمان مصور و انیمیشن «پرسپولیس».
از بزرگترین فیلمنامهنویسان معاصر ایران؛ استاد دانشگاه استنفورد.
جایزهٔ بهترین بازیگر زن کن ۲۰۲۲ برای زر امیرابراهیمی در فیلم او.
از چهرههای سینمای مستقل آمریکا؛ نامزد اسکار بهترین فیلمنامهٔ اقتباسی (۲۰۲۱).
برندهٔ شیر نقرهای ونیز ۲۰۰۹ برای «زنان بدون مردان».
نامزد بفتای فیلم اول و انتخاب رسمی بریتانیا برای اسکار ۲۰۱۶.
از تالار کارنگی تا پریتزکر
از موسیقی کلاسیک ایرانی تا معماری ابرشهرها، چهرههای ایرانی در عرصهٔ هنر و طراحی جهانی میدرخشند.
برندهٔ جایزهٔ موسیقی پیکاسو یونسکو (۱۹۹۹) و موتزارت (۲۰۰۶).
همنواز با یویو ما در Silk Road Ensemble.
نامزد گرمی برای «فریاد».
از پایهگذاران ارکستر سمفونیک ایران.
اگرچه عراقی-بریتانیایی، اما در ایران بهخاطر تأثیرش بر معماری معاصر منطقه شناخته میشود.
از تأثیرگذارترین معماران آموزشی آمریکا.
از پایهگذاران معماری معاصر ایران.
از موسیقیدانان کلاسیک ایرانی-آلمانی.
از مدار زمین تا کاخ سفید
ایرانیان در ناسا، پنتاگون و سازمان ملل نقشهای ارشد داشتهاند.
همبنیانگذار Telecom Technologies و مدیرعامل XPRIZE.
سیارک ۵۵۱۵ «نادری» به افتخار اوست.
نخستین فرماندهٔ زن ایرانی-آمریکایی یک پرواز فضایی.
از معماران مأموریتهای اروپا کلیپر.
مشاور سابق وزارت خارجهٔ آمریکا و نویسندهٔ پُرفروشترین کتابها دربارهٔ خاورمیانه.
از چهرههای زن دیپلماسی بشردوستانه.
بلندپایهترین مقام ایرانی-آمریکایی در دولت جورج بوش.
از تشک کشتی تا میز شطرنج
از مدال طلای المپیک کشتی تا قهرمانی جهان در تکواندو و شطرنج.
«پلنگ مازندران»؛ از قهرمانان نامآور کشتی جهان.
مدال برنز تکواندو، ریو ۲۰۱۶.
تا سال ۲۰۲۱ رکورددار بیشترین گل ملی در تاریخ فوتبال جهان.
برندهٔ قهرمانی آسیا و جامهای متعدد جهانی.
جوانترین بازیکن تاریخ که از مرز ۲۸۰۰ ایلو عبور کرد.
از برترین زنان شطرنج جهان.
پرافتخارترین ورزشکار المپیک ایران.