اصفهان ریشه در ایلام و هخامنشی دارد، اما تاریخِ بزرگش از ۱۵۹۸ آغاز میشود، روزی که شاهعباسِ یکم پایتختِ صفوی را از قزوین به اصفهان منتقل کرد. در نیمسدهٔ بعدی، شهرِ کهنِ خراسانیِ شمالی به بزرگترین کلانشهرِ غربِ آسیا بدل شد — حدودِ ۶۰۰٬۰۰۰ نفر، در روزگاری که لندن کمتر از ۲۰۰٬۰۰۰ ساکن داشت.
میدانِ نقشِ جهان
| وجه | بنا |
|---|---|
| شمال | سردرِ قیصریه — ورودی به بازارِ بزرگ |
| جنوب | مسجدِ شاه (مسجدِ امام) — گنبدِ کاشیِ ۵۲ متری |
| شرق | مسجدِ شیخلطفالله — نمازخانهٔ خصوصیِ شاه |
| غرب | کاخِ عالیقاپو — جایگاهِ پذیراییِ سفرای فرنگ |
میدان، ۵۰۷ در ۱۵۸ متر — دومین میدانِ بزرگِ تاریخیِ جهان پس از میدانِ سرخِ مسکو. در ۱۹۷۹ از نخستین آثارِ ایرانی بود که به فهرستِ میراثِ جهانیِ یونسکو پیوست.
پلهای زایندهرود
یازده پل، رودِ زایندهرود را به سراسرِ شهر میپیوندند. مهمترین آنها سیوسهپل (۱۵۹۹) و پلِ خواجو (۱۶۵۰) — که همزمان پل، سدِ آب، چایخانه و گذرگاهِ شبانهٔ شاهی است.
انتقالِ پایتختِ صفوی به اصفهان.
مساحتِ میدانِ نقشِ جهان.
ثبتِ میدان در یونسکو — نخستین آثارِ ایرانی.
جمعیتِ کلانشهرِ اصفهانِ امروز.
«میدان بهچنان وسعت و زیبایی است که دو میدانِ ناوُنای رومِ من، یک تای آن نیست.»
- کاخهای صفوی: عالیقاپو، چهلستون، هشتبهشت — همه در محورِ چهارباغ.
- محلهٔ ارمنیِ جلفا، با کلیسای وانک — یادگارِ شاهعباس از کوچِ ارامنهٔ آذربایجان به اصفهان.
- منارههای جنبان، آرامگاهِ صفه — بناهای کمتر شناخته اما شگفت.
- صنایعِ دستی: قلمزنیِ مس، خاتمکاری، میناکاری، فرشِ اصفهان.
پرسشهای پرتکرار
چرا شاهعباس اصفهان را پایتخت کرد؟＋
مرکزِ جغرافیاییِ ایران، دور از تهدیدِ عثمانیِ غربی و ازبکِ شرقی، با آبِ کافیِ زایندهرود — ترکیبِ آرمانیِ امنیت، حاصلخیزی و جایگاهِ رمزآلودِ تجاری.
آیا میدانِ نقشِ جهان همیشه به این شکل بوده؟＋
از ۱۶۰۲ تا ~۱۶۲۰ به این پیکر رسید؛ پیش از آن، باغ بود. تا قاجار به آن «میدانِ شاه» میگفتند؛ نامِ کنونی، احیای نامِ کهن است.
بهترین زمانِ بازدید کِی است؟＋
اردیبهشت یا مهر — هوا معتدل، باغها سرسبز، گرما کم. تابستان میدان داغ و زمستان سرد است.
زایندهرود همیشه پر آب است؟＋
نه. در سالهای اخیر بهسببِ خشکسالی و انتقالِ آب، رود فصلی شده؛ پلهای صفوی گاه بر بسترِ خشک ایستادهاند.
اصفهان در عکس
میدان، مسجد و پل.
تصاویر این بخش بهصورت محلی از کتابخانهٔ رسانهٔ سایت بارگذاری میشوند.
مطالب مرتبط
تختجمشید، اصفهان، یزد؛ گنبد، باغ، بادگیر و کاروانسرا.
بیستوهفت اثر ثبتشده ایران در فهرست یونسکو؛ نقشه، تاریخ و تصویر.
هخامنشی، اشکانی، ساسانی، صفوی، قاجار؛ شش شاهنشاهی پیدرپی ایرانی.
هندسهٔ چهارباغ و نُه باغ ثبتشده در یونسکو.
استانها، مقاصد برتر، چهار فصل و یازده اقلیم.
نگارگری، خوشنویسی، قالیبافی و هنرهای تزئینی.
منابع
همهٔ تصاویر از ویکیمدیا کامنز، مجموعههای موزههای عمومی (موزهٔ بریتانیا، لوور، متروپلیتن، موزهٔ ملی ایران) یا پروندهٔ میراث جهانی یونسکو تأمین شدهاند. هیچ تصویری با هوش مصنوعی تولید نشده است. متن علمی نیز بر پایهٔ دانشنامهٔ ایرانیکا، تاریخ ایران کیمبریج و پژوهشهای داوریشده تنظیم شده است.