«نوروز» یعنی «روزِ نو». کهنترین اشارهها به آن در متونِ زرتشتی و نوشتههای هخامنشی است، اما باستانشناسان نشانههای جشنِ بهارهٔ آیینی را در تختجمشید تا سدهٔ ششمِ پیش از میلاد دنبال کردهاند. در ۲۰۰۹ یونسکو نوروز را در فهرستِ میراثِ ناملموسِ بشریت ثبت کرد و در ۲۰۱۰ مجمعِ عمومیِ سازمانِ ملل، ۲۱ مارس را «روزِ جهانیِ نوروز» نامید.
تقویمِ سیزدهروزه
| روز | آیین | معنی |
|---|---|---|
| آخرین چهارشنبهٔ سال | چهارشنبهسوری | پریدن از روی آتش؛ «سرخیِ تو از من، زردیِ من از تو» |
| شبِ سال نو | خانهتکانی و سفرهٔ هفتسین | نظافتِ معنوی و چیدنِ نمادهای رستاخیز |
| لحظهٔ تحویل | سالِ نو | بوسیدن، دعا، خواندنِ قرآن یا شاهنامه یا حافظ |
| روزهای ۱ تا ۱۲ | دید و بازدید | بزرگترها میزبان، کوچکترها دیداری |
| روز سیزدهم | سیزدهبهدر | گذراندنِ روز در دامنِ طبیعت؛ گرهزدنِ سبزه |
هفتسین — هفت نمادِ رستاخیز
سفرهٔ هفتسین، قلبِ جشن است: هفت چیز که نامِ پارسیِ آنها با «س» آغاز میشود، هر یک نمادِ فضیلتی.
گندم، عدس یا ماش که ده روز پیش از نوروز جوانه میزند — رویش و بازآفرینی.
حلوای جوانهٔ گندم — برکت و فراوانی.
میوهٔ خشک — مهر و خِرَد.
تندرستی و دفعِ بدی.
سلامت و زیبایی.
رنگِ طلوع — پیروزی.
صبر و کهنسالی.
کنارِ این هفت، آینه (روشنی)، شمع (آتشِ مهر)، تخممرغهای رنگی (باروری)، ماهی قرمز (زندگی) و کتاب (قرآن، شاهنامه یا دیوانِ حافظ) چیده میشود.
«به جمشید بر گوهر افشاندند / مر آن روز را روزِ نو خواندند»
چهارشنبهسوری و سیزدهبهدر
در آخرین چهارشنبهٔ سال، آتشهای کوچک در کوچهها افروخته میشود و جوانان از روی آنها میپرند — آیینی که ریشهٔ زرتشتی دارد. در روزِ سیزدهم، خانوادهها سبزهٔ هفتسین را به آب میسپارند تا بداقبالیِ احتمالیِ سال را با خود ببرد؛ دختران سبزه گره میزنند به نیّتِ همسرِ آینده.
- تاریخِ شاهانهٔ نخستین: تختجمشید، سدهٔ ۶ پ.م — پذیراییِ ۲۳ ساتراپِ هخامنشی در آپادانا.
- تقویمِ هجریِ شمسی، دقیقترین تقویمِ آفتابیِ جهان — اساسِ آن کارِ خیامِ نیشابوری.
- هفتسینِ مدرن گاه «هفتشین» (شراب، شیرینی، شیر…) نامیده میشد — همان آیین، با حرفِ دیگر.
- ثبتِ یونسکو در ۲۰۰۹، با پروندهٔ مشترکِ ایران، افغانستان، آذربایجان، هند، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان.
پرسشهای پرتکرار
نوروز دقیقاً کِی آغاز میشود؟＋
در لحظهٔ اعتدالِ بهاری — وقتی خورشید از استوا میگذرد. این لحظه هر سال در ۲۰ یا ۲۱ مارس (نخستینِ فروردین) رخ میدهد و در سراسرِ جهان همزمان است.
نوروز جشنی دینی است یا ملی؟＋
ریشهاش زرتشتی است، اما امروز جشنی فراملی و فرامذهبی است که مسلمانان، زرتشتیان، یهودیان، مسیحیان، بهائیان و بیدینانِ سرزمینهای ایرانیتبار آن را پاس میدارند.
چرا سبزه ده روز پیش از نوروز کاشته میشود؟＋
تا در روزِ تحویل، جوانههای سبز کاملاً شکفته باشند و نمادِ رستاخیزِ زندگی پس از زمستان را نشان دهند.
سیزدهبهدر چه ارتباطی با نوروز دارد؟＋
سیزدهمین روزِ سال است؛ پایانِ رسمیِ تعطیلاتِ نوروزی. ایرانیان به طبیعت میروند و سبزهٔ هفتسین را به آبِ روان میسپارند.
نوروز در عکس
هفتسین، چهارشنبهسوری و سفرهٔ نوروزی.
تصاویر این بخش بهصورت محلی از کتابخانهٔ رسانهٔ سایت بارگذاری میشوند.
مطالب مرتبط
نوروز، یلدا، مهرگان، سده، تیرگان؛ سال آیینی ایرانیان.
جشنِ انقلابِ زمستانی؛ هندوانه، انار، آجیل، حافظخوانی و شاهنامهخوانیِ شبانه.
آیینِ زرتشت؛ پندارِ نیک، گفتارِ نیک، کردارِ نیک. دینِ رسمیِ سه شاهنشاهیِ ایرانی.
تعارف، مهماننوازی، جشنها، موسیقی و زندگی روزمره.
ابوالقاسم فردوسی (~۹۴۰–۱۰۲۰)؛ سی سال سُرایشِ شاهنامه و رستاخیزِ زبانِ پارسی.
گاهشمار تعاملیِ بزرگترین سلسلهها و رویدادهای تاریخ ایران.
منابع
همهٔ تصاویر از ویکیمدیا کامنز، مجموعههای موزههای عمومی (موزهٔ بریتانیا، لوور، متروپلیتن، موزهٔ ملی ایران) یا پروندهٔ میراث جهانی یونسکو تأمین شدهاند. هیچ تصویری با هوش مصنوعی تولید نشده است. متن علمی نیز بر پایهٔ دانشنامهٔ ایرانیکا، تاریخ ایران کیمبریج و پژوهشهای داوریشده تنظیم شده است.