گاه‌شمارِ شاهنشاهی‌های ایران

آغازِ دورانِ شاهنشاهی، ۵۵۰ پ.م است؛ سالی که کوروش بزرگ ایشتوویگوِ ماد را شکست داد. اگر مقصود شاهنشاهیِ کلاسیک باشد، پایانِ آن ۳۳۰ پ.م و سوختنِ تخت‌جمشید است؛ اگر فرمانرواییِ شاهنشاهیِ ایرانی به‌طورِ کلی مراد باشد، تا ۶۵۱ م (سقوطِ ساسانیان) یا ۱۹۲۵ م (پایانِ قاجار) ادامه دارد.

۲۲۰ سال، از ۵۵۰ تا ۳۳۰ پ.م. اگر همهٔ شاهنشاهی‌های پیاپیِ ایرانی از کوروش تا سقوطِ ساسانیان شمرده شود، حدودِ ۱۲۰۰ سال فرمانرواییِ کمابیش پیوسته است.

زمانِ داریوش بزرگ، حدودِ ۵٫۵ میلیون کیلومترِ مربع از سند تا اژه و از قفقاز تا نوبه، با نزدیک به ۴۴ میلیون نفر — بالاترین سهمی که هر شاهنشاهی از جمعیتِ جهان داشته است.

هخامنشیان (۵۵۰–۳۳۰ پ.م) نخستین شاهنشاهیِ جهانی با نظامِ ساتراپی بودند؛ اشکانیان (۲۴۷ پ.م–۲۲۴ م) قدرتی سوارکار با ساختارِ غیرمتمرکز که سه سده رم را مهار کرد؛ ساسانیان (۲۲۴–۶۵۱ م) دولتی به‌شدت متمرکز با دینِ رسمیِ زرتشتی و رقیبِ اصلیِ روم و بیزانس.

پس از هخامنشیان، شاهنشاهیِ اسکندر و دولتِ سلوکی؛ پس از ساسانیان، خلافتِ راشدین از ۶۵۱ م. سپس دودمان‌های بومیِ ایرانی — سامانی، آل‌بویه — و سرانجام صفویان که در ۱۵۰۱ ایرانِ یکپارچه را بازآفریدند.