جشنها و گاهشمار ایرانی
سالِ جشنِ ایرانی خورشیدی و اخترشناختی است: بر اعتدالها و انقلابها میچرخد، نه بر شمارشِ ماه.
خواندن این راهنما به انگلیسیبیشترِ جشنهای بازمانده پیش از اسلاماند و از گاهشمار زرتشتی میآیند که در آن هر یک از سی روزِ ماه نامی همنام یکی از ایزدان دارد؛ هرگاه نامِ روز و ماه یکی شود، آن روز جشن است — مهرگان و تیرگان چنیناند.
نوروز و یلدا در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شدهاند.
پاسخهای کوتاه
- نوروز کِی است؟
- در لحظهٔ دقیقِ اعتدال بهاری، معمولاً ۲۰ یا ۲۱ مارس؛ نزدیک ۳۰۰ میلیون نفر در حدود دوازده کشور آن را جشن میگیرند.
- سفرهٔ هفتسین چیست؟
- هفت چیز با حرف «س»: سبزه، سمنو، سنجد، سیر، سیب، سماق و سرکه؛ بههمراه آینه، ماهی، تخممرغ رنگی و دیوان شعر.
- یلدا چیست؟
- شبِ انقلاب زمستانی؛ بلندترین شبِ سال با انار، هندوانه، آجیل و فالِ حافظ.
- چهارشنبهسوری چیست؟
- جشنِ آتش در شبِ آخرین چهارشنبهٔ سال: «زردی من از تو، سرخی تو از من».
کاوش در این راهنما
سالِ جشن
انقلاب، اعتدال و آتش.
ریشهها و سفره
خاستگاهِ جشنها و خوراکِ آنها.
پرسشهای پرتکرار
آیا نوروز دینی است؟
خاستگاهش زرتشتی و پیش از اسلام است، اما امروز جشنی ملی و فرهنگی است که ایرانیان با هر باور و مردمانِ کردستان تا آسیای میانه و بالکان برگزار میکنند.
ایران از چه گاهشماری استفاده میکند؟
گاهشمار هجری خورشیدی که سالش با اعتدال بهاری آغاز میشود؛ دقیقترین گاهشمارِ رایجِ جهان، برآمده از اصلاحِ جلالیِ خیام.
سیزدهبدر چیست؟
سیزدهمین روز نوروز که در طبیعت میگذرد و سبزه به آب روان سپرده میشود.
چرا انار و هندوانه در یلدا؟
سرخیِ آنها نشانهٔ بازگشتِ خورشید و سپیدهدم است و این میوهها تا میانهٔ زمستان میمانند.