دانش و ابتکار ایرانی
واژههای الگوریتم، جبر، الکل و تقویم همه از راهِ کارِ جهانِ ایرانی به انگلیسی رسیدهاند.
خواندن این راهنما به انگلیسیدو نهاد این خروجی را ممکن کرد: رصدخانه و بیمارستان. رصدخانهٔ مراغه (۱۲۵۹) به سرپرستی خواجه نصیر، ستارهشناسان را از چین تا اندلس گرد آورد؛ بیمارستان (بیمارستانِ رازی در بغداد) بخشها را بر پایهٔ بیماری جدا و پروانهٔ پزشکی را الزامی کرد.
مهندسی نیز بر همان منطقِ فلات استوار بود: بیسوخت و بیآبِ سطحی، پس برای جاذبه و باد بساز.
پاسخهای کوتاه
- جبر را چه کسی بنیاد نهاد؟
- محمد بن موسی خوارزمی (حدود ۷۸۰–۸۵۰)؛ نام «الجبر» از کتاب او و «الگوریتم» از نام اوست.
- قانون در طب چیست؟
- دانشنامهٔ پنججلدی ابنسینا (۱۰۲۵) که نزدیک ۶۰۰ سال کتابِ درسیِ پزشکی در اروپا بود.
- یخچال چیست؟
- بنایی مخروطی از خشت که با تابشِ شبانه و دیوارِ سایه، در تابستانِ کویر یخ میساخت و نگاه میداشت.
- نخستین تمایز آبله و سرخک از کیست؟
- محمد بن زکریای رازی (حدود ۸۵۴–۹۲۵) در «الجُدَری و الحَصبَة».
کاوش در این راهنما
دانشمندان
چهرههایی با صفحهٔ مفصل.
فناوریها
مهندسیای که از شاهنشاهیهای سازندهاش دیرپاتر بود.
پرسشهای پرتکرار
آیا «عصر زرین اسلامی» ایرانی بود؟
چندقومی و چندزبانی بود، اما سهم بزرگی از چهرههای برجستهاش ایرانی بودند و بخش عمدهٔ حمایت از دربارهای بخارا، ری، اصفهان و مراغه میآمد.
آیا ستارهشناسی ایرانی بر کوپرنیک اثر گذاشت؟
«جفتِ طوسی» از مکتب مراغه در کار کوپرنیک دیده میشود؛ مسیرِ انتقال محل بحث است اما همانندیِ ریاضی نه.
خیام چه گاهشماری ساخت؟
گاهشمار جلالی (۱۰۷۹) با دقتِ حدود یک روز در ۵٬۰۰۰ سال.
آیا ایرانیان هنوز در دانش سرآمدند؟
آری؛ صفحهٔ چهرههای جهانی برندگانِ مدال فیلدز، نوبل و بریکثرو را فهرست میکند.