دین و اندیشه در ایران
ایران خاستگاهِ یکی از کهنترین دینهای زندهٔ جهان و راهِ انتقالِ اندیشههایی است که دینهای پیرامون را دگرگون کرد.
خواندن این راهنما به انگلیسیزرتشتیگری، بنیادنهادهٔ زرتشت در جهانِ ایرانیِ شرقی در هزارهٔ دوم پ.م، دینِ رسمیِ سه شاهنشاهی بود. در روزگار هخامنشی، اندیشههایش در تبعیدِ بابلی با یهودیت روبهرو شد.
اندیشهٔ ایرانیِ پسین، مانویت را پدید آورد که از روم تا چین رفت، و تصوفی فارسیزبان که بزرگانش — مولانا، عطار، سنایی — در سراسر جهان خوانده میشوند.
پاسخهای کوتاه
- زرتشتیگری چیست؟
- دینِ یکتاپرستِ زرتشت، بر محورِ اهورامزدا، گزینشِ میان اشه و دروج، و نگاهبانی از آتشِ مقدس بهعنوان نمادِ پاکی.
- آیا زرتشتیان آتش را میپرستند؟
- نه. آتش نمادِ روشنایی و نظمِ اهورامزداست؛ نماز رو به آن خوانده میشود، نه برای آن.
- تصوف چیست؟
- سنتِ عرفانیِ اسلام؛ شاخهٔ فارسیاش مولانا، عطار و حافظ و طریقتهای مولویه و نعمتاللهی را پرورد.
- مانویت چه بود؟
- دینی دوگانهانگار، بنیادِ مانی در بینالنهرینِ ساسانیِ سدهٔ سوم، که تا گُلِ رومی و چینِ تانگ گسترد.
کاوش در این راهنما
دینهای فلات
سنتهایی که در ایران زاده یا دگرگون شدند.
پرسشهای پرتکرار
امروز چند زرتشتی هست؟
حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تن در جهان؛ عمدتاً پارسیانِ هند و جامعههای یزد، کرمان و تهران.
آیا زرتشتیگری بر یهودیت و مسیحیت اثر گذاشت؟
بیشتر دینپژوهان اثرِ معنادار بر اندیشهٔ یهودیِ پس از تبعید را میپذیرند، هرچند در دامنهٔ آن بحث است.
میترائیسم چیست؟
آیینِ مهر، ایزدِ پیمان و روشنایی، که در شکلِ دگرگونشدهٔ رومی، دینِ رازآمیزِ سپاهِ امپراتوری شد.
آیا فلسفهٔ ایرانی فقط دینی است؟
نه. اشراقِ سهروردی و حکمتِ متعالیهٔ ملاصدرا فلسفهٔ نظاممندند و پیشتر، مشّاءِ ابنسینا اروپای میانه را شکل داد.