دانش‌نامه

کشور و تمدنی پیوسته بر فلاتِ ایران؛ در غرب تا ۱۹۳۵ «پرشیا» خوانده می‌شد.

پایتختِ آیینیِ هخامنشیان، بنیادگذاشتهٔ داریوشِ بزرگ در ۵۱۸ پ.م؛ ثبتِ یونسکو ۱۹۷۹.

پایتختِ صفوی از ۱۵۹۸؛ میدانِ نقشِ جهان، دومین میدانِ تاریخیِ بزرگِ جهان.

شهرِ شعر و گل؛ آرامگاهِ حافظ و سعدی، دروازهٔ تختِ جمشید.

چهارباغ — الگوی بهشتیِ چهاربخشی که بر باغ‌سازیِ گورکانی و اندلسی اثر گذاشت؛ ۹ باغ در فهرستِ یونسکو.

مهمان‌خانه‌های راهِ بازرگانی، هر ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر؛ ۵۴ نمونه در فهرستِ یونسکو (۲۰۲۳).

۲۷ اثرِ ثبت‌شده در فهرستِ میراثِ جهانی — دهمین کشورِ جهان.

نخستین شاهنشاهیِ چندقومیتیِ جهان (۵۵۰–۳۳۰ پ.م)، بنیادگذاشتهٔ کوروشِ بزرگ.

واپسین شاهنشاهیِ ایرانیِ پیش از اسلام (۲۲۴–۶۵۱ م)؛ هماوردِ روم و نگاهبانِ آیینِ زرتشتی.

شبکهٔ بازرگانیِ خشکی که ایران قلبِ آن بود؛ کاروان‌سراها، ابریشم، کاغذ و اندیشه.

بنیادگذارِ شاهنشاهیِ هخامنشی (۵۵۹–۵۳۰ پ.م)؛ آزادکنندهٔ تبعیدیانِ بابل.

شاعرِ سدهٔ چهارم هجری، سرایندهٔ شاهنامه — حماسهٔ ملیِ ایران در نزدیک به ۵۰٬۰۰۰ بیت.

غزل‌سرای سدهٔ هشتم هجری از شیراز؛ دیوانِ او در خانه‌های ایرانی برای فال گشوده می‌شود.

شاعر و عارفِ سدهٔ هفتم هجری؛ مثنویِ معنوی از پرخوانده‌ترین کتاب‌های جهان.

ریاضی‌دان، اخترشناس و رباعی‌سرای سدهٔ پنجم هجری؛ سامان‌دهندهٔ گاه‌شمارِ جلالی.

پزشک و فیلسوفِ ایرانی (۹۸۰–۱۰۳۷ م)؛ «قانون در طب» تا سدهٔ هفدهم در اروپا درسی بود.

ایرانیانی که در دانش، فناوری و هنرِ جهانی نقش‌آفرین بوده‌اند.

زبانِ هندواروپاییِ نزدیک به ۱۱۰ میلیون گویشور با سنّتِ ادبیِ پیوستهٔ هزار و دویست‌ساله.

آیینِ ایرانیِ پیش از اسلام؛ دینِ رسمیِ هخامنشیان و ساسانیان، با جامعه‌های زنده در یزد و بمبئی.

زرتشت، مانی، مزدک، حکمتِ اشراق و عرفانِ ایرانی.

فردوسی، حافظ، مولانا، سعدی، نظامی و خیام — هزار سال شعرِ پیوسته.

استوانهٔ گِلیِ ۵۳۹ پ.م دربارهٔ رواداریِ دینی و بازگرداندنِ مردمانِ کوچانده؛ رونوشتی از آن در مقرِ سازمانِ ملل است.

قالیِ گره‌خوردهٔ پشمی و ابریشمی؛ فرشِ اردبیل (۱۵۳۹–۴۰) از نام‌آورترین منسوجاتِ جهان.

کاریزِ زیرزمینی، اختراعِ ایران در سه هزار سال پیش؛ از اسپانیا تا آمریکا گسترده شد.

قنات، یخچالِ خشتی، بادگیر، آسیابِ بادی، چاپار و بانکِ نخستین.

از آپادانا و ایوانِ ساسانی تا گنبدِ دوپوستهٔ صفوی و کاشیِ هفت‌رنگ.

نگارگری، کاشی، فلزکاری، خوشنویسی و فرش.

نستعلیق، «عروسِ خطوطِ اسلامی»، پروردهٔ ایران در سدهٔ هشتم هجری.

خوارزمی، رازی، ابن‌سینا، خیام و خواجه نصیر؛ سهمِ ایران در ریاضی، پزشکی و ستاره‌شناسی.

سالِ نوِ ایرانی در لحظهٔ اعتدالِ بهاری؛ میراثِ ناملموسِ یونسکو، جشنِ نزدیک به ۳۰۰ میلیون تن.

تاریخ و لحظهٔ دقیقِ تحویلِ سال و سیزده روزِ آیینیِ نوروز.

سفرهٔ نوروزی با هفت نمادِ آغازشونده با «س»؛ سبزه، سمنو، سنجد، سیر، سیب، سماق و سرکه.

شبِ چله، درازترین شبِ سال؛ انار و هندوانه و فالِ حافظ.

نوروز، یلدا، مهرگان، سده و تیرگان — سالِ آیینیِ ایرانیان.

گاه‌شمارِ هجریِ خورشیدی، دقیق‌ترین گاه‌شمارِ خورشیدیِ در کاربرد.

سینما (کیارستمی، فرهادی)، مدالِ فیلدز (مریم میرزاخانی) و جایزهٔ صلحِ نوبل (شیرین عبادی).

نزدیک به پنج میلیون ایرانی بیرون از ایران؛ لس‌آنجلس، تورنتو، لندن، برلین و خلیجِ فارس.

حکمرانی، زیرساخت و ابتکار: چاپار، قنات، مالیاتِ ساتراپی و رواداریِ دینی.

اثرِ ایران بر جهانِ نو؛ از گوته و هگل و نیچه تا واژگانِ فارسی در زبان‌های اروپایی.